کودکان و کتاب داستانی؛ آیا از تاثیر داستان بر کودک آگاه هستید؟

اشتراک گذاری در print
قصه گویی مادر بزرگ برای بچه ها

کودکان و کتاب داستانی؛ آیا از تاثیر داستان بر کودک آگاه هستید؟

هنوز هم در قرن 21 افرادی هستند که به قدرت داستان خواندن بر کودکان آگاه نیستند. آن‌‌ها این تصور را دارند که کودک خصوصا در سنین پایین به علت نداشتن سواد درک درستی از محتوای کتاب ندارد. مگر کتاب خواندن تاثیری بر کودک داشته، او که هنوز کوچک است و نمی‌‌تواند از کتاب تصور مناسبی داشته باشد؟ غافل از این که از همان روزهای اولیه تولد نوزاد می‌‌توان برای او کتاب خواند؛ او مطالب را درک کرده و می‌‌تواند یاد بگیرد.


نباید قدرت یادگیری و تاثیر داستان بر ذهن کودک را دست کم گرفت. شناختی که کتاب به کودک از دنیای اطرافش خواهد داد وصف‌‌ناپذیر است. بسیاری از اصول را می‌‌توان به راحتی و بدون ایجاد مشکل و فقط از طریق کتاب‌‌های داستانی به کودک آموزش داد.


اگر کودک شما با کتاب ارتباط برقرار نمی‌‌کند و ترجیح می‌‌دهد بازی کند یا تلویزیون ببیند، سعی کنید خودتان در خانه کتاب مطالعه کنید. کودک مانند یک دوربین متحرک در خانه است و این دوربین سریعا از اطرافیان الگوبرداری کرده و تمام تلاش خود را به کار بسته تا مانند آنان رفتار کند. وقتی کودک کتاب خواندن شما را ببیند، او هم همین کار را انجام خواهد داد. با کمی تلاش در این زمینه خواهید توانست او را به سمت کتاب خواندن و ارتباط با آن سوق دهید. کودک در نوجوانی متوجه خواهد شد که کتاب بهترین دوست اوست.


حال به بررسی تاثیراتی که کتاب داستانی بر کودک دارد بپردازیم. در این صورت به قدرت کتاب روی کودک بیشتر پی خواهید برد.

 

ایجاد همبستگی بین والدین و کودک

 

کتاب خواندن یک مادر بزرگ برای بچه ها

 

وقتی برای کودک کتاب می‌‌خوانید، او را در آغوش بگیرید. این کار موجب ایجاد همبستگی بین شما و کودک می‌‌شود. اگر در حین خواندن کتاب برای او سوالی پیش آمد، اجازه دهید در همان لحظه سوالش را از شما بپرسد. حتی این امکان را دارید که کودک را به چالش بکشید و نظرش را در مورد پاسخ سوالاتش بپرسید. در این صورت می‌‌توانید بفهمید که به چه فکر کرده و چه در سر دارد.


در آغوش بودن کودک در حین کتاب خواندن، موجب تقویت روابط عاطفی شما با فرزندتان شده و او برای خواندن کتاب رغبت بیشتری از خود نشان خواهد داد. حتی می‌‌توانید با کودک در مورد افکار او پیرامون موضوع کتاب صحبت و بحث کنید. در این صورت کودک شما به این نتیجه خواهد رسید که تا چه اندازه افکارش برای شما ارزشمند است.

 

آرامش؛ تاثیر داستان بر روان کودک

حتما کتاب خواندن برای کودک را در زمان‌‌های مناسب انجام دهید. انتخاب این زمان‌‌ها به شما و کودکتان بستگی دارد؛ یکی از این زمان‌‌ها، شب‌‌ها قبل از خواب فرزندانتان است. توجه داشته باشید که قبل از خواب داستان‌‌هایی را برای بچه‌‌ها بخوانید که ترسناک نباشند.


خواندن کتاب قبل از خواب آن‌‌ها را وارد عالم رویا و خیال‌‌پردازی کرده و باعث شده با همین عوالم به خواب بروند. کتاب‌‌هایی که حاوی آرامش هستد یا داستان‌‌های خوش، موجب گردیده آن‌‌ها در خواب احساس آرامش و راحتی نمایند. حتی ممکن است خواب خود را بینند که قهرمان همان داستان هستند و این موضوع برایشان کاملا هیجان‌‌انگیز است.


داستان‌‌ها نقش قابل توجهی در ایجاد آرامش دارند، آن‌‌ها برای کودکان این امکان را فراهم کرده که استرس‌‌ها و فشارهای روزمره را فراموش کنند و مدتی در رویاها و خیالات خود غرق شوند. احتمالا دیده‌‌ یا شنیده‌‌اید که کودکان حتی از شنیدن داستان‌‌های تکراری نیز لذت می‌‌برند! تکرار یک داستان برای بچه‌‌ها جذاب بوده و آن‌‌ها احساس امنیت خواهند کرد.

تصویرهای دوست‌‌داشتنی یا قافیه‌‌ی شعرهای آشنا، به آرامش هر چه بیشتر کودک کمک می‌‌کنند.

 

توسعه واژگان کودک؛ آموزش مهارت‌‌های زبان

زمانی که ما در خانه و به طور روزانه با فرزندانمان در حال صحبت هستیم، اغلب واژگان و مباحثی را می‌‌شنوند که محدود و گاها تکراری است. هر چه کودک بزرگ‌‌تر می‌‌شود، دایره واژگان او بیشتر شده که این موضوع به نفع خود اوست. خواندن کتاب به توسعه واژگان او کمک خواهد کرد. همچنین مهارت‌‌های زبان مانند انواع مختلف ساختار جمله، سبک‌‌های نوشتن و روش‌‌های بیان را که در معرض آن‌‌ها خواهد بود، یاد گرفته و به کار خواهد بست.


با توجه به شرایط امروز دنیا که همه در شرایط اپیدمی ویروس کرونا به سر برده و کودکان کم‌‌تر با هم‌‌سن و سال‌‌های خود و محیط‌‌های آموزشی در ارتباط هستند؛ خواندن کتاب می‌‌تواند برای فرزندانمان در هر رده سنی، مفید و حائز اهمیت باشد.

 

خلاقیت و تخیل؛ پیشرفت و ارتقای روزافزون

 

کتابخوانی دو کودک

کودکان هنگام خواندن یک داستان، با استفاده از تخیل خود از چگونگی درک داستان، تصاویر گوناگونی در ذهن خود ایجاد می‌‌کنند. تصویرسازی هر کودک با دیگری متفاوت بوده و حتی ممکن است هر بار که کودک همان کتاب را بخواند، تصویر ذهنی‌‌اش تغییر کند.


کودکان با غوطه‌‌وری در این تخیل خود، هر بار تجربیات غیر‌‌ممکنی را تصور کرده که حتی برای خودشان هم جالب و شگفت انگیز است. خوبی تخیل این است که در آن حد و مرزی وجود نداشته و فرد می‌‌تواند در دنیای خود تجربیات جالبی را خلق کند و حتی بعضی از آن‌‌ها را در دنیای واقعی پیاده سازی کرده و استفاده کند. شاید این ایده‌‌های ذهنی بتواند در آینده به کار آمده و منشا اثر گردد.

 

رویارویی با احساسات؛ درک کامل آن‌‌ها

ادبیات داستانی به خوبی نشان دهنده این حقیقت است که هر فرد، عواطف و احساسات متفاوتی را تجربه کرده و این عواطف گاهی در تضاد با یکدیگر هستند. خواندن داستان‌‌هایی که احساسات اشخاص مختلف با شخصیت‌‌های متفاوت را بیان می‌‌نمایند، به کودکان کمک کرده تا احساسات خود را درک نموده و بپذیرند. داستان برای کودک ما این امکان را فراهم کرده تا درک کند، کودکان دیگری نیز وجود دارند که مانند او احساسات مختلفی را تجربه کرده و او تنها نیست. این موضوع به کودک یاری رسانده تا متوجه شود که احساسات، طبیعی هستند و باید ابراز شوند.


مشاهده‌‌ی نحوه‌‌ی پاسخ فرزندتان به احساسات شخصیت‌‌های داستان، برای شما این موضوع را روشن خواهد کرد که او در موقعیت‌‌های مختلف و در مواجهه با عواطف متفاوت، چگونه احساساتش را بروز داده و با مسائل به چه نحو برخورد خواهد کرد. به عنوان مثال، چگونگی واکنش کودک به شخصیتی که در داستان احساس غم یا اندوه دارد، به شما نشان می‌‌دهد که کودک در مورد این احساس چه برداشتی داشته و در هنگام مواجهه با این احساس چه واکنشی دارد.

 

افزایش اعتماد به نفس؛ پیشرفت تحصیلی

کودکانی که عادت کتاب‌‌خوانی دارند، از اعتماد به نفس بیشتری برخوردارند. کتاب خواندن پیشرفت تحصیلی کودکان در مدرسه را به همراه آورده، چرا که باعث شده دانش‌‌آموز بیشتر در فعالیت‌‌های کلاسی شرکت کند. اما چرا کتاب خواندن اعتماد به نفس کودکان را بالا می‌‌برد؟

چون باعث شده کودک بداند کجای این جهان قرار دارد و چه نقشی را می‌‌تواند بر عهده بگیرد. داستان‌‌ها این قابلیت را دارند که به کودکان نحوه زندگی‌‌کردن‌‌های متفاوت را نشان داده و آن‌‌ها خواهند توانست از این طریق بفهمند که زندگی مردم در نقاط مختلف دنیا چگونه است.

 

تشنه دانستن؛ تشویق به کسب دانش

هنگام کتاب خواندن، کودکان با موضوعات، فرهنگ‌‌ها و ایده‌‌های متفاوتی آشنا شده و متوجه می‌‌شوند دانش باید کشف شود. بعضی اوقات به حدی از محتوای کتاب لذت برده که حتی متوجه نمی‌‌شوند در مورد یک موضوع خاص، تا چه اندازه کسب دانش کرده‌‌اند.


آن‌‌ها متوجه این موضوع خواهند شد که بی‌‌نهایت دانش مختلف برای کشف وجود دارد و به موضوعاتی که علاقه‌‌شان را جذب کند، بیشتر می‌‌پردازند. جالب این‌‌جاست که در مورد هر موضوعی، کتاب‌‌های بسیاری و در سطوح مختلف برای خواندن وجود دارد.

 

افزایش قدرت هم‌‌دلی با دیگران

کودکان در ابتدا درک کمی از دنیای اطرافشان دارند، این مسئله به دلیل تعداد محدود تجربیات آن‌‌ها و بر اساس شرایطی که در آن رشد کرده‌‌اند، می‌‌باشد. خواندن کتاب‌‌هایی در مورد افراد مختلف با انواع دیدگاه‌‌ها و نظریات مختلف که طیف وسیعی از تجربیات را داشته‌‌اند، به آن‌‌ها این امکان را داده که نه تنها تنوع را درک کنند، بلکه بتوانند خود را به جای فرد دیگر بگذارند. همین مسئله موجب شده که در مواجه با افراد مختلف بتوانند به راحتی با آن‌‌ها هم‌‌دلی کنند. این مورد را در نظر داشته باشید که قدرت هم‌‌دلی، باعث توسعه شخصیت کودکان می‌‌شود.

 

کتاب خواندن؛ بهترین شکل سرگرمی

کودکی با هیجان در حال خواندن کتاب داستانی

 

در عصر حاضر، فناوری به یک سرگرمی بزرگ هم برای کودکان و هم بزرگسالان تبدیل شده است. درست است که تلویزیون، تبلت و تلفن همراه منابع خوبی برای یادگیری هستند؛ اما کتاب‌‌ها همیشه انتخاب بهتری بوده‌‌اند. به جای این که زمان زیادی از خود و فرزندانتان را در مقابل این صفحات صرف کنید، کتاب را به عنوان منبع پیش فرض سرگرمی در نظر بگیرید.


مطالعات نشان داده، در خانواده‌‌هایی که به کتاب خواندن تاکید دارند، کودکان بیشتر به صورت مستقل مطالعه می‌‌کنند و در طولانی مدت، علاقه به کتاب در آنان ایجاد خواهد شد. شما می‌‌توانید با استفاده از شیوه‌‌های خلاقانه، علاقه کودک به کتاب را چند برابر کنید. انتخاب کتاب مناسب و نوع خواندن آن برای کودک، روی علاقه‌‌مندی و سرگرم شدن او بسیار موثر است.

 

تقویت خودشناسی؛ رمز موفقیت

افرادی که کم‌‌تر مطالعه می‌‌کنند، اعتماد به نفس کم‌‌تری نسبت به کتاب‌‌خوان‌‌ها دارند. احساساتی از این دست، در انزوای کودکان در مدرسه اثرگذار است. کتاب خواندن به آن‌‌ها، حس بهتری از خود نشان داده و در نهایت خواهند توانست ارتباط بهتری با دیگران داشته باشند.


وقتی کودکان کتاب بخوانند، با احساسات مختلف آشنا می‌‌شوند. شناخت احساسات، منجر به شناخت خودشان شده و امروزه ثابت گردیده که خودشناسی یکی از رموز موفقیت هر فرد است. در واقع به زندگی وی جهت داده و در پیدا کردن راه مناسب به او کمک می‌‌کند و این امر موفقیت او را در پی دارد.

 

موفقیت؛ در مدرسه و آینده

مطالعات نشان داده است کتاب خواندن برای کودکان در سنین پایین، در موفقیت آن‌‌ها در مدرسه موثر است. همچنین این موفقیت در محیط کار و آینده فرد هم ادامه پیدا خواهد کرد. کتاب خواندن، یک تجربه یادگیری طولانی مدت است و باعث رشد فردی و اجتماعی افراد خواهد شد.

 

پرورش مغز کودک؛ رابطه بین کلمات و تفکر بصری

با خواندن کتاب می‌‌توان تفکر انتقادی را در کودک پرورش و تقویت کرد. وقتی کودکان ما کتاب بخوانند، از بخشی از مغز خود بهره می‌‌برند که با ادغام و ترکیب چند حس، می‌‌توانند بین کلمات و تفکر بصری ارتباط برقرار کنند.

خواندن، نیاز به قدرت تمرکز بیشتری نسبت به تماشای تلویزیون دارد. برای خوانندگان مبتدی، تصاویر ابزار مفید برای کمک به آن‌ها در درک بهتر روایت داستان است. خوانندگانی که حرفه‌‌ای‌‌تر هستند، از ذهن خود هنگام جمع‌آوری سرنخ‌های متنی بهره می‌‌برند تا به آن‌ها یاری رسانده کلمات یا عبارات ناآشنا را تشخیص دهند. خواندن، همچنین تفکر انتقادی را تحریک کرده و بچه‌ها را به ایجاد ارتباط بین کتاب و زندگی واقعی و تشکیل نظرات در مورد داستان به واکنش وا می‌‌دارد.

 

بهبود بخشیدن تمرکز؛ مهارتی ضروری

همگان به این مسئله واقف‌‌اند که کودکان نوپا مدام در حال جنب و جوش هستند و سریعا با هر موضوعی حواسشان از موضوع قبلی پرت می‌‌شود. آن‌‌ها قادر به تمرکز طولانی روی یک موضوع نیستند؛ در صورتی که تمرکز، مهارتی ضروری در زندگی آینده آن‌‌ها است. وقتی شما برای کودک خود به طور پیوسته و مستمر، هر روز کتاب می‌‌خوانید باعث آرامش ذهن او خواهید شد. بهتر است در حین کتاب خواندن برای کودک، وسایلی که موجب حواس‌‌پرتی او می‌‌شود از اطرافش دور کنید و به او اجازه خواندن و درک کتاب را بدهید.

این روش موجب جلب توجه او به کتاب شده و در طول زمان توانایی تمرکز در او بهبود خواهد یافت.

 

آشنایی با تصاویر، علامت‌‌ها و نشانه‌‌ها

کتاب‌های کودکان را با دقت نگاه کنید. کتاب‌های مصور معمولا برای سنین نونهالی تا پیش از دبستان بسیار زیبا و جذاب هستند. تصاویر کتاب‌های باکیفیت در این رده سنی، معمولا پر از جزییات ناب و بکر است.

در این نوع از داستان‌های کودکانه مطالب فراوانی در تصاویر برای کشف وجود دارد که باعث شده کودکان در مورد اطراف‌شان نیز کنجکاوی بیشتری انجام دهند، هرچند در برخی از کتاب‌های تصویری، تعداد کمی جمله و کلمه هم وجود دارد.

گاهی این عبارات، آواها و کلمات با ابعاد بزرگتری نسبت به بقیه متن نوشته شده‌: آواهایی مانند «آی»، «آخ»، «وااای»، «بومب»، «شترق»، اعداد و چیزهایی شبیه به این‌ها. کودکان شکل نوشتاری این کلمه‌ها را به خاطر سپرده و این موضوع در آینده برای یادگیری خواندن و نوشتن به کمک‌شان می‌آید.


وقتی بچه‌‌ای را در آغوش خود دارید و موقع خواندن هر کلمه با انگشت آن را نشان می‌‌دهید، در حافظه‌ی تصویری او مواردی شبیه به آغاز و پایان جمله‌ها، پاراگراف‌ها، نقطه‌ها و سایر علامت‌های چاپی خواهد ماند. برای همین پیشنهاد می‌کنم از ابتدای کتاب‌ها (عنوان و شناسنامه کتاب) تا پایان برای کودکان بخوانید.

در مورد هر آنچه در کتاب‌ها وجود دارد با آن‌ها گفتگو کنید هر چند که اطلاعات به ظاهر اضافه‌‌ای باشند همانند ناشر، تقدیم‌نامه‌ها، نام مترجم، نام نویسنده و هر چیز دیگر. خود را نگران درک معانی این عبارت‌ها توسط کودکان نکنید، تا همین حد که در سنین پیش از دبستان مطالبی به گوش‌شان خورده باشد کا‌فیست. این درخت جایی به بار خواهد نشست که انتظارش را ندارید.

 

مهارت‌‌های شناختی؛ مهارت خواندن کتاب

مدت‌‌ها قبل از این که کودک شروع به صحبت کند، با گوش‌‌دادن به داستان‌‌هایی که برایش خوانده‌‌اید، اطلاعات زیادی در مورد زبان به دست خواهد آورد که به هنگام شروع آموزش رسمی در مدرسه بسیار مفید است. فرزندان شما به طور تقریبی از ده ماهگی فراخواهند گرفت که کتاب را چگونه ورق بزنند و به کلمات جدید گوش کنند. پس از مدتی مهارت خواندن در هر زبانی (از راست به چپ یا چپ به راست) به آموخته‌‌های آن‌‌ها اضافه خواهد شد. کودکان با گوش سپردن به قصه های شبانه مهارت حل مسئله را نیز یاد می‌‌گیرند.

 

بهبود روابط عمومی

امروزه با توجه به تک فرزند بودن اکثر خانواده‌‌ها و تمایل شدید کودکان به تماشای کارتون و انجام بازی‌‌های کامپیوتری، بیشتر بچه‌‌ها در ایجاد ارتباط با سایر افراد دچار مشکل هستند. کتاب خواندن برای فرزندتان و مکالمه با او در مورد داستان و رفتار شخصیت‌‌های موجود در قصه، بر روی کودک شما تاثیر فراوانی داشته و می‌‌تواند مهارت برقراری ارتباط با دیگران را در او افزایش ‌‌دهد.

 

آموزش احترام به نظر جمعی

از نتایج مستقیم کتاب‌‌خوانی برای کودکان می‌‌توان به احترام به نظر اکثریت و آموختن مشارکت در حل مسئله اشاره کرد. پیوستگی و انسجام صحنه‌های کتاب، علاوه بر این که کودک را سرگرم کرده، بلکه به مغز و ذهن او نظم منطقی می‌دهد. برای کودکانی که قبل از ورود به دبستان قصه‌ها و داستان‌‌های مختلف گفته شده و آن‌‌ها با کلمات و معانی‌‌شان به صورت شنیداری آشنا شده‌اند، در هنگام مدرسه و با مواجهه با شکل نوشتاری کلمات، معنی آن‌ها را سریع‌تر و بهتر درک می‌کنند.

یکی از روش‌های کنترل هیجانات کودکان، خواندن داستان‌ها و قصه‌‌هایی است که این آموزش را به کودکان می‌‌دهند تا ابتدا هیجانات خود را شناسایی کرده، در ادامه به درستی حالت احساسی خود را بیان و در نهایت بتواند آن را کنترل کنند.


خواندن کتاب می‌تواند انسان‌ها را به هر جا که تصور کنند ببرد. مزایای بی‌‌شماری برای آن‌ها چه در کوتاه مدت و چه در درازمدت فراهم می‌کند. توصیه می‌‌شود از این نکات استفاده کنید و به طور فعال، کتاب خواندن فرزندانتان را تشویق کرده تا به یک فعالیت لذت‌بخش در زندگی آن‌ها تبدیل شود.

اشتراک گذاری در twitter
تویت‌زدن
اشتراک گذاری در linkedin
پست در لینکدین
اشتراک گذاری در pinterest
پین‌کردن
اشتراک گذاری در telegram
تلگرام‌کردن
اشتراک گذاری در whatsapp
ارسال در واتس‌اپ

پاسخ‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.