تجویز پزشک؛ هر 12 ساعت چند صفحه کتاب بخوانید!

اشتراک گذاری در print
چند پزشک

در یک مقطع از زندگی‌‌ام از این که تا این حد فرد کمال‌‌گرایی هستم احساس خستگی و فرسودگی شدیدی از لحاظ روحی داشتم. تصمیم گرفتم برای حل این مسئله به روان‌‌شناس مراجعه کنم.

روان‌‌شناس در بین صحبت‌‌هایش از این که باید کمی روند زندگی‌‌ام را تغییر دهم برایم توضیح داد، این که درمان لزوما نیازمند مصرف دارو نیست و در کنار جلسات روان‌‌درمانی یا مشاوره می‌‌توانم از کتاب هم استفاده کنم. برایم بسیار تعجب‌‌آور بود که خواندن کتاب چه کمکی به من می‌‌کند. ایشان چند کتاب در حیطه کمال‌‌گرایی به من معرفی کرد و تاکید داشت در فاصله بین جلسات حتما کتاب‌‌ها را مطالعه کنم.

خواندن کتاب‌‌ها و فهمیدن این که چه میزان انسان در دنیا وجود دارد که آنها هم از کمال‌‌گرایی‌‌شان خسته شده‌‌اند و حتی افرادی که بعضا با این مساله دست به گریبان بوده‌‌اند و در مورد مشکل خود کتاب نوشته‌‌اند برایم جالب بود. آن‌‌ها از تجربه‌‌هایشان نوشته بودند، از این که بعضی تجربه‌‌ها برایشان دردناک بوده و بعضی خوشایند. این که در دنیا تنها نیستم و افراد بسیاری مانند من وجود دارند، بخشی از ناراحتی‌‌ام را کم کرد.

آن کتاب‌‌ها برایم بسیار با ارزشند و از روان‌‌شناسم هم همیشه سپاس‌‌گزارم که چنین کتاب‌‌هایی را به من معرفی کرد. هنوز با گذشت سال‌‌ها از آن روزها، خوشحالم که به درمان پزشکم اطمینان و از شیوه کتاب‌‌درمانی استفاده کردم.

نکته جالب در استفاده از روش کتاب‌‌درمانی این است که هنوز در علم روان‌‌شناسی خیلی جا افتاده نیست. حتی روان‌‌شناسانی در سراسر دنیا هستند که این شیوه را قبول ندارند. درست است که این روش به تنهایی یک درمان نیست، اما برای افراد با مسائل روحی متفاوت و با توجه به مشکلی که بر اساس آن به روان‌‌پزشکان مراجعه کرده‌‌اند، در کنار دارو و روان‌‌درمانی برای بعضی بیماران روش سودمندی خواهد بود.

به نظر شما این شیوه می‌‌تواند برای بعضی افراد، کودک یا بزرگسال موثر باشد؟ اگر شما جای من بودید به این شیوه درمانی که روان‌‌شناس برایتان در نظر می‌‌گرفت اعتماد می‌‌کردید؟ آیا حاضر به مطالعه کتاب برای پیدا کردن راه حل مناسب برای مشکلتان می‌‌شدید؟ بیایید با هم این مسئله را بررسی کنیم که آیا کتاب‌‌ها می‌‌توانند مثل داروها باشند و به درمان انسان‌‌ها کمک کنند؟

چرا کتاب‌‌ها نوشته می‌‌شوند؟

نویسنده

کتاب‌‌ها نوشته می‌‌شوند تا افراد نظرات خود را در مورد مسائل مختلف به صورت مکتوب بیان کنند و در اختیار همگان قرار دهند. حال این بیان نظر به هر شیوه‌‌ای امکان‌‌پذیر است؛ مانند کتاب‌‌های رمان، علمی، کودک و نوجوان، روانش‌‌ناسی، اضطراب، پرخوری، ترس، کمال‌‌گرایی و هزاران شیوه بیان دیگر. افراد در این کتاب‌‌ها می‌‌خواهند تجربیات خود در مورد مسائل گوناگون را در اختیار همگان قرار دهند تا اشخاصی که واقعا این ایده‌‌ها در زندگیشان راه‌‌گشا است از آن‌‌ها نهایت استفاده را ببرند.

حال سوالی که مطرح می‌‌شود این است که آیا کتاب‌‌ها می‌‌توانند تاثیر درمانی هم داشته باشند؟ بله، با توجه به تاریخچه کتاب‌‌درمانی در کشورهای مختلف، استفاده از این روش برای بعضی بیماران در کنار دارو یا حتی بدون استفاده از دارو امکان پذیر بوده است.

تاریخچه کتاب‌‌درمانی؛ علت استفاده از این روش

کتاب درمانی یکی از شیوه‌‌ها روان درمانی است که در آن از فن کتاب خواندن برای درمان بیماران استفاده می‌‌شود. اصطلاح کتاب درمانی از کلمه آلمانی بیبلیوتراپی (Bibliotherapie) گرفته شده است.

واژه بیبلیو به معنای کتاب و واژه تراپی به معنای درمان است و این روش درمان در حوزه‌‌های مختلف استفاده می‌‌شود. با وجود این که این روش تا حدودی به فراموشی سپرده شده است، اما برای درمان اختلالات جسمی و روحی چه برای کودکان چه بزرگ‌‌سالان مورد استفاده قرار گرفته شده است. در واقع این شیوه راهی برای کاهش فشارهای روحی و جسمی بوده که در موارد خاص استفاده می‌‌شود.

بر کتیبه موجود بر سر در کتابخانه شهر تبس در سواحل نیل، عبارت شفاخانه روح نوشته شده است. در گذشته ارسطو بیان کرده بود که ادبیات اثر درمانی دارد. همچنین رومیان باستان کشف کرده بودند که میان کتاب خواندن و درمان ارتباط وجود دارد. حتی بین مذهب و کتاب‌‌درمانی نیز ارتباط وجود دارد و همین مسئله حاکی از پیشینه حضور کتابخانه‌‌ها در بیمارستان‌‌ها است. یکی از قدیمی‌‌ترین شیوه‌‌های کتاب‌‌درمانی، در قرون وسطی و در قرن سیزدهم است. بنجامین راش در سال 1810، کتاب خواندن را به عنوان قسمتی از درمان و دور کردن ذهن بیمار از آشفتگی بیان کرد. حتی در سال 1840 مقاله‌‌ای در مورد اصول کتاب‌‌درمانی، نوع بیماران و حتی نوع کتاب خواندن برای آن‌‌ها ارائه شد.

با گذشت زمان ایجاد نوعی ارتباط بین پزشکان و کتابداران احساس و کتاب‌‌درمانی بخشی از حرفه کتابداری شد. اولین همکاری بین این دو گروه در بیمارستانی در ماساچوست بود. انجمن کتابداران آمریکا نیز این شیوه را در بیمارستان‌‌ها و قبل از قرن بیستم رواج داد. اصطلاح کتاب‌‌درمانی به شکل امروزی، نخستین بار در مقاله ساموئل مک کورد کرادرز و در سال 1916 بیان شد.

در گذشته روان‌‌پزشکان این روش درمانی را خوانش درمانی و سپس مشاوره از طریق کتاب نامیده بودند. کاربرد کتاب درمانی در دهه 1940 توسط آموزگاران در حوزه تعلیم و تربیت وارد شد. تا این که در سال 1961 توسط واژه‌‌نامه بین‌‌المللی وبستر، کتاب‌‌درمانی به عنوان یک واژه پذیرفته شد و در نهایت در دهه 1970 کلاس‌‌های اصول کتاب درمانی تدریس شد. از آن زمان به بعد بیشتر حرفه‌‌های مرتبط، به آن علاقه‌‌مند شدند. با وجود انتشار مقاله‌‌های بسیار در این زمینه، باز هم به این شیوه اعتماد چندانی نیست، اما تمایل برای توسعه آن ابراز شده است.

کتاب درمانی چیست؟

ساده‌‌ترین تعریف برای این واژه، استفاده از کتاب برای درمان افراد است. مشکلاتی که این روش برای حل آن‌‌ها مناسب است، ساده نیستند.

می‌‌توان از طریق کتاب خواندن به همه کمک کرد؛ چه کسانی که مشکلات پیچیده دارند و چه کسانی که مشکلی ندارند. امروزه در مدارس ابتدایی، بچه‌‌هایی با مشکلات خانوادگی فراوان وجود دارند مانند جدایی یا اعتیاد والدین، مرگ، بیماری و ازدواج مجدد والدین. این مسائل واقعا برای بچه‌‌های دبستانی سنگین و در بعضی مواقع غیرقابل هضم است. با کتاب‌‌درمانی توسط آموزگاران، هم وی با دانش‌‌آموزانش بیشتر آشنا می‌‌شود و هم مهارت حل مسئله و کنار آمدن با چالش‌‌ها را به آن‌‌ها آموزش می‌‌دهد.

بسیاری تعریف پیچیده‌‌تری برای کتاب درمانی دارند. آن‌‌ها معتقدند کتاب برای ایجاد تعامل میان خواننده و ادبیات بوده و می‌‌تواند به ارزیابی رشد ذهنی و جسمی وی کمک کند. در مجله‌‌های سلامت روان، کتاب‌‌درمانی را، استفاده از کتاب‌‌های خودیار برای درمان مستقیم می‌‌دانند. کتاب‌‌درمانی با کتاب‌‌های خودیار برای کسانی که مشکلاتی در زمینه عملکرد اجتماعی دارند استفاده می‌‌شود. در این شیوه، گاهی فقط کتاب را به والدین داده که برای کودک بخواند، اما گاهی بر خواندن کتاب نظارت صورت می‌‌گیرد. به هر حال کتاب‌‌درمانی اثر خود را دارد؛ زیرا افراد در درک شخصیت‌‌ها توانمند هستند و خواهند توانست به موقعیت خود آگاه‌‌تر شوند.

کتاب درمانی چه اهدافی دارد؟

با توجه به این که تعاریف کتاب درمانی بسیار زیاد است، اهداف آن نیز بسیار متنوع می‌‌باشد.
اصلی‌‌ترین هدف کتاب‌‌درمانی شناخت خود و پرورش بینش فردی است. منظور از بینش، شناخت احساسات توسط فرد و بیان آن‌‌ها است. با کتاب‌‌درمانی افراد می‌‌توانند علایق، توانایی‌‌ها و ناتوانایی‌‌های خود را بهتر شناخته و در ارتباط با دیگران آن‌‌ها را راحت‌‌تر درک کنند. نکته دیگر این که اگر کتاب مناسبی توسط پزشک به بیمار معرفی شده باشد، در زمان مناسب می‌‌تواند درد، غم، رنج و مشکلاتی که بیمار در خود پنهان کرده را آشکار کرده و در این صورت فرد می‌‌تواند برون‌‌ریزی داشته و به راحتی درمان شود.

هدف دیگر، تحریک کردن عواطف در بیمار و خصوصا کودکان است. در این فرایند فرد احساسات و تنش‌‌های خود را بروز می‌‌دهد و این مسئله زمانی اتفاق می‌‌افتد که شخصیت کتاب هم در آن زمان احساسات خود را بروز داده است. با این عمل، فرد خود را در بین شخصیت‌‌های داستان پیدا می‌‌کند و برخی معتقدند این مسئله همان درمان کامل است. در این صورت، فرد با احساسات خود به راحتی کنار می‌‌آید؛ زیرا آن‌‌ها با خواندن کتاب کنترل شده و قابل پیش‌‌بینی هستند.

با خواندن کتاب و حتی دیدن فیلم می‌‌توان به کودک و بزرگ‌‌سال کمک کرد تا مشکلات روزمره خود را حل کنند؛ در واقع کتاب‌‌درمانی در حل مسائل عاطفی و بحران‌‌های دوران بلوغ بسیار کارآمد است. زمانی که کتاب مناسب در مورد مسائل اجتماعی و یافتن راه حل قابل قبول برای آن‌‌ها به کودکان ارائه می‌‌شود، آنان به راحتی با این گونه مسائل در جامعه برخورد می‌‌کنند.

کتاب‌‌درمان‌‌گران بر این باور هستند که هر فرد با رها شدن احساسات و بازیابی و تجزیه افکار و عملکردهایش در این فرایند، می‌‌تواند رفتار خود با دیگران را تغییر داده و با آن‌‌ها به آسانی تعامل کند و این مسئله در مورد جوانان کارآمدتر است. هر چند تغییر رفتار ممکن است ثابت نماند، اما می‌‌توان آن را در جهت باقی ماندن و ثبات هدایت کرد. در واقع، بروز تغییرات رفتاری، نشان دهنده اثرگذاری کتاب‌‌درمانی است.

دیدگاه دیگر این است که کتاب‌‌درمانی گروهی در بهبود روابط افراد موثر است. آن‌‌ها با افراد گروه احساس نزدیکی و با شخصیت‌‌های داستان هم‌‌ذات‌‌پنداری می‌‌کنند. دیگر فرد احساس تنهایی نمی‌‌کند، زیرا افراد بسیاری را با مشکلی یکسان می‌‌بیند. آن‌‌ها هم مثل او همین مشکل را دارند و او تنها فرد موجود در دنیا با این مشکل نیست و حتی درک می‌‌کند که هر مشکلی راه حلی دارد.

زمانی که جوانان با مسئله‌‌ای مواجه می‌‌شوند که ممکن است آن‌‌ها را از دیگران جدا کند، می‌‌توانند از کتاب به عنوان یک منبع اطلاعاتی مفید استفاده کنند. به عنوان مثال در مواردی که فردی فرزندخوانده یا فرزند ناتنی است، برای چالش‌‌های پیش روی خود و خانواده‌‌اش می‌‌تواند از کتاب‌‌ها ایده بگیرد و در این صورت بتواند تا حد ممکن از مسائل با شرایط بهتری عبور کند.

هدف آخر این که کتاب یک تفریح و سرگرمی است. به این صورت که همه از خواندن آن لذت برده و درمانگران آن را هدف اصلی کتاب‌‌درمانی دانسته‌‌اند. جذابیت موجود در کتاب و فیلم‌‌ها می‌‌تواند روند درمان را آسان کند و جالب اینجاست که احساس کسالت را هم از بین خواهد برد.این اهداف تنها اهداف کتاب‌‌درمانی نیستند و هر کتاب درمانگری هدفی خاص از انجام آن دارد. اما سوال اصلی این است که آیا می‌‌توان آن را روش موفقیت آمیزی دانست؟ پاسخ این سوال بسته به راهکارهایی دارد که درمانگر با شناسایی کتاب برای معرفی، خواندن و بررسی آن ارائه خواهد داد.

مراحل کتاب درمانی و اجرای آن چگونه است؟

تاکنون هیچ روش خاصی برای کتاب درمانی ارائه نشده است، اما برای انجام آن به یک کتابخانه خاص که با کتابخانه‌‌های معمولی متفاوت است مورد نیاز می‌‌باشد. دلیل این تفاوت در این است که در این دوره هدف‌‌های خاصی دنبال می‌‌شود، زیرا در این دوره فقط یک کتاب به درمان‌‌جو داده نمی‌‌شود بلکه چیزی فراتر از آن است. در واقع این دوره باید در ابتدا مورد قبول درمان‌‌گر و درمان‌‌جو باشد. در ضمن نیاز به برنامه‌‌ریزی ویژه‌‌ای هم دارد.

در حالت کلی 5 مرحله برای آن در نظر گرفته شده که بین درمان‌‌گرها مشترک است. شناسایی، انتخاب نوشتار کتاب، ارائه و همانند سازی، تخلیه هیجانی و بصیرت مراحل آن هستند. دو مرحله اول توسط درمان‌‌گر انجام می‌‌شود و جزء مراحل مهم است که نیاز به تخصص دارد، کتاب‌‌ها نباید به درمان‌‌جو امید واهی دهند. تا به امروز معیاری برای انتخاب کتاب بیان نشده است، اما پزشکان و افراد موجود در این حرفه با توجه به کتاب‌‌هایی که به درمان‌‌جوهای خود داده‌‌اند، نام آن کتاب‌‌ها را اعلام می‌‌کنند. در مرحله همانندسازی درمان‌‌جو با شخصیت داستان هم‌‌ذات‌‌پنداری خواهد کرد.

در مرحله تخلیه هیجانی، درمان‌‌جو احساسات خود را در قالب نوشتار یا نمایش شخصیت‌‌ها ابراز می‌‌کند. در مرحله بصیرت، درمان‌‌جو شرایط خود را بهتر درک کرده و حتی می‌‌تواند انگیزه‌‌ها و دلایل انجام کارهایش را کشف کند و در مورد مسائلش راه حل‌‌های مناسب را بیابد.

کتاب درمانی چند دسته است؟

کتاب درمانی چند دسته است؟

کتاب درمانی دو دسته دارد. در دسته اول کتاب‌‌هایی از فلسفه برای مشکلات روحی و روانی مانند زندگی زناشویی، جدایی، فقر و … استفاده خواهد شد. این دسته با روان‌‌شناسی دارای اشتراک هستند. در این دسته از تئوری‌‌های کلی فلسفه مانند تئوری‌‌های فردریش نیچه و آرتور شوپنهاور استفاده می‌‌کنند. این تئوری‌‌ها برای زندگی عمومی کاربردی هستند.

در دسته دوم که بسیار مهم نیز بوده، کتاب درمان‌‌گران از ادبیات صرف استفاده می‌‌نمایند. در این دسته بسته به مشکلی که فرد دارد کتابی ادبی در آن مورد به وی معرفی می‌‌شود تا درمان‌‌جو بعد از خواندن کتاب، دوباره به درمان‌‌گر مراجعه کرده تا اقدامات لازم دیگر را انجام دهند. از مهم‌‌ترین نویسندگان در حوزه کتاب‌‌های ادبی می‌‌توان به افرادی نظیر داستایوفسکی، آلبرت کامو و همچنین نویسندگانی که به عنوان روان‌‌کاوهای روح هستند مانند شکسپیر و پروست اشاره کرد.

تاثیرات کتاب‌‌درمانی به چه صورت است؟

کتاب‌‌درمانی اثرات زیاد و متفاوتی دارد. امروزه با وجود ارائه جنبه‌‌های نظری این روش، هنوز تمام جنبه ها، تاثیرات و کاربردهای آن شناخته نشده است. از آنجا که در این روش، کتاب یا بخشی از آن توسط درمان‌‌گر به درمان‌‌جو پیشنهاد می‌‌شود، اثرات آن عبارتند از:

1- افزایش شناخت و آگاهی نسبت به خود و دیگران.
2- آشنایی با زندگی افرادی که مشکلاتی مشابه درمان‌‌جو دارند و استفاده از راه حل‌‌های آنان.
3- هم‌‌ذات‌‌پنداری و الگوسازی درمان‌‌جو با شخصیت‌‌های کتاب.
4- یاد گرفتن دستورالعمل‌‌هایی برای زندگی بهتر و مناسب درمان‌‌جو.
5- ایجاد تفکر در درمان‌‌جو و بررسی رفتارها و طرز فکر دیگران.
6- آشنایی با احساسات نهفته در فرد، روبرو شدن با آن‌‌ها و کسب آگاهی در مورد احساسات.
7- کمک به فرد برای پیدا کردن علت‌‌های رفتار خود و دیگری.

کتاب‌‌درمانی توسط چه کسانی اجرا می‌‌شود؟

چند نفر که یک بنر دستشونه و روش نوشته کتاب درمانگر

کتاب‌‌درمانی توسط افراد متخصص و حرفه‌‌ای در این زمینه انجام می‌‌شود و به دلیل حساسیت این شیوه درمانی، نمی‌‌توان آن را به دست هر شخصی سپرد. فرد درمان‌‌گر ممکن است کتابدار، معلم مدرسه و افراد متخصص در حوزه بهداشت روان باشد. البته هر فرد علاقه‌‌مند به این حوزه که در کارش ثبات داشته، استوار بوده، فارغ از تهدید و قدرت‌‌نمایی باشد نیز می‌‌تواند در این حوزه فعالیت خود را آغاز کند. البته بهتر است که پزشک، کتابدار و درمان‌‌گر با هم اقدام به درمان کنند تا نتیجه بهتری حاصل گردد.

انواع کتاب‌‌درمانی؛ فردی یا گروهی

در کتاب‌‌درمانی به شکل فردی، یک کتاب به فرد معرفی می‌‌شود که یا برای او خوانده شده یا خودش آن را می‌‌خواند و سپس فعالیت‌‌هایی هم به شکل انفرادی برای او طراحی می‌‌گردد. در ادامه فرد با درمان‌‌گر خود به تحلیل و بررسی کتاب از زوایای مختلف پرداخته و در نهایت می‌‌تواند گزارشی از کتاب بنویسد، نقاشی کند یا به شیوه‌‌ای دیگر احساسات خود را بیان کند. در این زمان از فشارهای احساسی رها شده و می‌‌تواند به تحلیل رفتارهای خود بپردازد و بر آن‌‌ها آگاهی یابد، در نتیجه رفتارش بهتر خواهد شد و با مشکلات زندگی بهتر کنار خواهد آمد.

کتاب‌‌درمانی فردی

در کتاب‌‌درمانی به شکل گروهی، افراد با هم و به صورت دسته جمعی کتابی را می‌‌خوانند. در این صورت متوجه می‌‌شوند که تنها نیستند و افراد مشابه آن‌‌ها در دنیا وجود دارند، با هم به گفتگو پرداخته و فعالیت‌‌هایی را به شکل گروهی انجام خواهند داد.

کتاب‌‌درمانی گروهی

انواع کتاب‌‌ها در زمینه درمان با کتاب‌‌درمانی

کتاب‌‌درمانی در مورد بیشتر اختلالات قابل استفاده است. مشکلاتی مانند افسردگی، غم، اعتیاد به مواد مخدر، خوردن، استرس ناشی از سوانح رخ داده، عزت نفس، اعتماد به نفس و حتی مواردی مانند مشکلات خانوادگی و فرزندپروری. البته که موارد دیگری هم وجود دارند که در این جا تنها موارد عام‌‌تر را اعلام کرده‌‌ایم.

کتاب‌‌های بسیاری در مورد هر مشکلی وجود دارد که بعضی از آن‌‌ها را به اختصار معرفی می‌‌نماییم.
مشکلات خانوادگی: زندگی خود را دوباره بیافرینید. (نویسندگان: جفری یانگ، ژانت کلوسکو)
استرس: درمان نگرانی (نویسنده: رابرت لیهی)
فرزند پروری: ارتباط بدون خشونت (نویسنده: مارشال روزنبرگ)

محدودیت‌‌های کتاب درمانی؛ آیا مانع از انجام این روش خواهند شد؟

کتاب‌‌درمانی در کنار خوبی‌‌هایش، محدودیت‌‌هایی هم دارد. برخی از این محدودیت‌‌ها عبارتند از:

1- تعداد کتاب‌‌هایی که بتوانند تمام جنبه‌‌های درمانی این روش را پوشش دهند کم است.
2- در مورد کم‌‌سوادان و بی‌‌سوادان کاربرد کمی دارد.
3- برخی از درمان‌‌جوها از ادامه خواندن کتاب و درمان صرف‌‌نظر می‌‌کنند.
4- در درمان بیماری‌‌های حاد این روش کارگر نیست.
5- کتابداران ماهر و حتی دوره دیده به انجام کتاب درمانی رغبتی ندارند.
6- تحقیقات کمی در مورد جنبه‌‌های گوناگون این حرفه صورت گرفته است.
7- برخی کتاب‌‌درمانی را یک علم به حساب نمی‌‌آورند، بلکه آن را به عنوان ابزاری برای ایجاد تغییرات در احساسات و رفتار می‌‌دانند.
8- در بسیاری از جوامع عادت به کتاب‌‌خوانی وجود ندارد و در مواردی هم که این عادت وجود دارد، نحوه مطالعه آن‌‌ها درست نیست.
اگرچه محدودیت‌‌های بسیار دیگری هم وجود دارد، اما این شیوه فقط توسط پزشکان و کتابداران انجام نمی‌‌شود، بلکه معلمان در مدارس، جامعه‌‌شناسان و روان‌‌شناسان نیز از این شیوه درمانی استفاده می‌‌کنند. با توجه به این که بهداشت روانی امروزه یک مسئله اجتماعی است، این شیوه در اکثر حوزه‌‌ها استفاده می‌‌شود. در زمینه ادبیات کودکان نیز کتاب‌‌های نوشته شده مدام بررسی می‌‌شوند تا در مشکلاتی که قادر به ارائه راه حل مناسب هستند، از آن‌‌ها بهره جویند. با وجود این که چند دهه از پذیرش کتاب‌‌درمانی به عنوان کمک در امر درمان می‌‌گذرد، مطالعه در مورد آن در مرحله تجربی باقی مانده است و هنوز هم بسیاری از کاربردهای آن تا به امروز کشف نشده است.

اشتراک گذاری در twitter
تویت‌زدن
اشتراک گذاری در linkedin
پست در لینکدین
اشتراک گذاری در pinterest
پین‌کردن
اشتراک گذاری در telegram
تلگرام‌کردن
اشتراک گذاری در whatsapp
ارسال در واتس‌اپ

پاسخ‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.